2026 ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı namizədləri

2026 NOBEL MÜKAFATLARI ƏRƏFƏSİ: o ƏDƏBİYYAT ÜZRƏ FAVORİTLƏR KİMLƏRDİR?

Dünyanın ən nüfuzlu beynəlxalq mükafatlarından sayılan Nobel mükafatlarının builki nəticələrinin açıqlanmasına artıq sayılı günlər qalıb. 2026-cı il üzrə Nobel laureatlarının adları oktyabr ayında elan ediləcək. Nobel həftəsinin ilk mükafatlandırma xəbəri oktyabrın 5-də veriləcək, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatının qalibi isə oktyabrın 8-də məlum olacaq.

Hər il olduğu kimi, 2026-cı ildə də Nobel mükafatları elm, ədəbiyyat, sülh və iqtisadiyyat daxil olmaqla müxtəlif istiqamətlərdə dünyanın diqqətini İsveçə cəmləyəcək. Laureatların adları oktyabrın ilk həftəsi ərzində ardıcıl şəkildə ictimaiyyətə açıqlanacaq. Mükafatların təqdim olunması ilə bağlı mərasimlər isə Alfred Nobelin ölümünün ildönümü — dekabrın 10-da baş tutacaq.

Əsas diqqət oktyabrın 8-nə yönəlir.

Ədəbi aləmin hər il xüsusi maraqla gözlədiyi Nobel mükafatlarından biri ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatıdır. İsveç Akademiyası 2026-cı ilin ədəbiyyat üzrə Nobel laureatının adını oktyabrın 8-də elan edəcək. Nobel Mükafatı Muzeyi də həmin tarixdə Stokholmda bu mühüm elanın canlı izlənilməsi üçün xüsusi tədbir keçirəcək.

Bununla belə, Nobel ədəbiyyat mükafatının mümkün qalibini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək digər böyük ədəbi mükafatlarla müqayisədə daha mürəkkəbdir. Buker (Booker) və ya Women's Prize kimi mükafatlardan fərqli olaraq, Nobel üçün ictimaiyyətə təqdim edilən rəsmi uzun və ya qısa namizəd siyahısı mövcud deyil. Namizədlərin müəyyənləşdirilməsi və İsveç Akademiyasının apardığı qiymətləndirmə prosesi də məxfi xarakter daşıyır.

Ona görə də hazırda müxtəlif mənbələrdə adı çəkilən yazıçıları rəsmi Nobel namizədləri kimi qəbul etmək doğru olmaz. Bu adlar əsasən tənqidçilərin rəyləri, mediada aparılan müzakirələr və proqnoz bazarlarında formalaşan gözləntilər əsasında önə çıxır.

Hansı yazıçılar favoritlər arasındadır?

2026-cı il Nobel ədəbiyyat mükafatı ilə bağlı beynəlxalq ədəbi mühitdə ən çox müzakirə edilən müəlliflər arasında Amitav Qoş, Kan Syue, Anne Karson, Sezar Ayra, Mirça Kartaresku və Cerald Murnanın adları çəkilir. Proqnoz bazarlarında isə bu yazıçılarla yanaşı, uzun müddətdir Nobel üçün favoritlər sırasında göstərilən Salman Rüşdi də ön mövqelərdə qərarlaşır.

Amitav Qoşun adı xüsusilə müstəmləkəçilik, miqrasiya, iqlim dəyişikliyi və ətraf mühit problemlərini tarixi kontekstdə araşdıran romanlarına görə uzun illərdir Nobel müzakirələrində görünür. Qoş 2025-ci il üzrə Nobel proqnozlarında da ədəbi çevrələrin diqqət yetirdiyi əsas müəlliflərdən biri olmuşdu.

Çinli yazıçı Kan Syue eksperimental yazı üslubu və klassik roman anlayışının sərhədlərini genişləndirən əsərləri ilə uzun müddətdir Nobel ehtimalları arasında adı çəkilən müəlliflərdəndir. Kanadalı şair və esseçi Anne Karson isə poeziya, klassik ədəbiyyat və esse arasında mövcud olan ənənəvi sərhədləri aradan qaldıran yaradıcılığı səbəbilə güclü namizədlər sırasında göstərilir.

Argentinalı yazıçı Sezar Ayra, rumıniyalı müəllif Mirça Kartaresku və avstraliyalı yazıçı Cerald Murnan də uzun müddətdir tənqidçilərin və beynəlxalq ədəbi dairələrin xüsusi maraq göstərdiyi digər müəlliflər sırasındadır.

Amerikalı postmodern yazıçı Tomas Pinçonla yanaşı, ingilisdilli ədəbiyyatın ən məşhur simalarından biri olan Salman Rüşdi də Nobel müzakirələrində yenidən ön plana çıxan adlar arasındadır.

Nobel bu dəfə də gözlənilməz nəticə verə bilər.

Nobel ədəbiyyat mükafatının əsas xüsusiyyətlərindən biri onun favoritlər üzərindən qurulan proqnozları dəfələrlə yanlış çıxarmasıdır. Son illərdə mükafatın müxtəlif dillərdə və fərqli ədəbi ənənələrdə yazan müəlliflərə təqdim olunması da diqqətdən kənarda qalmayıb.

2023-cü ildə norveçli yazıçı Yon Fosse, 2024-cü ildə Cənubi koreyalı yazıçı Han Kanq, 2025-ci ildə isə macar müəllif Laslo Krasnaxorkai Nobel ədəbiyyat mükafatının qalibi olub. Bu nəticələr Nobel Akademiyasının yalnız ingilisdilli ədəbiyyata deyil, başqa dillərdə formalaşan ədəbi ənənələrə də verdiyi əhəmiyyəti bir daha müzakirə mövzusuna çevirib.

Bu baxımdan 2026-cı ildə hazırda favorit hesab olunan müəlliflərdən birinin qalib elan edilməsi qədər, geniş oxucu auditoriyasının o qədər də tanımadığı bir yazıçının da oktyabrın 8-də Stokholmda veriləcək elanla qəfil dünya ədəbi gündəminin əsas simasına çevrilməsi mümkündür.

Bütün sualların dəqiq cavabı isə oktyabrın 8-də veriləcək.

2026-cı il Nobel mükafatlarının təqvimi 5 oktyabr: Fiziologiya və ya tibb 6 oktyabr: Fizika 7 oktyabr: Kimya 8 oktyabr: Ədəbiyyat 9 oktyabr: Sülh 12 oktyabr: İqtisadiyyat 10 dekabr: Nobel mükafatlarının təqdimetmə mərasimi